Пробиотиклар ҳақида
Пробиотик тушунчаси
Келинг аввалам бор, пробиотик сўзининг маъносини тушунтириб беришга ҳаракат қилайлик. У нима ўзи? Пробиотик — бу патоген бўлмаган, яъни касаллик чақирмайдиган ҳамда зарарли токсинлар чиқармайдиган тирик микроорганизмлардир. Улар ичимизда яшаб, таомланиш жараёнида инсон организмига фақат ижобий фойда келтиради.
Янаям аниқроқ тушунтирадиган бўлсак улар — тирик микроблар, инсон ичагининг микрофлорасига ўрнашиб олиб, унга ижобий таъсир кўрсатади. Ошқозон-ичак тизимларини рисоладагидек ишлашини таъминлаб беради.
Бугунги келиб қуйидаги микроорганизмларни пробиотиклар тоифасига киритишимиз мумкин:
— лактобактериялар;
— бифидобактериялар;
— нордонсутли стрептококк;
— ҳамиртуруш тоифали замбуруғлар;
— патоген бўлмаган турлар — Escherichia Coli, Bacillus, Enterococcus.
Ушбу микроорганизимларни ҳар хир аралашма (комбинация) кўринишида бир неча дори воситаларининг таркибида учратиш мумкин. Айрим дори воситалари таркибида фақат бир турли микроорганизмлар бўлади, айримларида бўлса бир нечта турли. Пробиотиклар таркибидаги микробларнинг турига қараб уларнинг терапевтик таъсири ва ишлатиш жойларига аниқлик киритилади.
Пробиотиклар озиқ-овқатлар таркибида ҳам учрайди. Бундан ташқари, биологик фаол қўшимчалар (БАД) таркибида ҳам учрайди. Масалан, биз билган қатиқ (кефир), ряженка, пишлоқ, йогурт, мацони, рикотта ва бошқа сутли маҳсулотларда ҳам турли кщринишда мавжуд бўлади.
Бугунга келиб, дўконларда махсус пробиотиклар билан бойитилган сут маҳсулотларини учратишимиз мумкин. Улар Активия, Актимель, Бифидокефир, Бифидобактерияли музқаймоқлар ва ҳоказо. Худди шунингдек, дори воситалари таркибида ҳам пробиотиклар бўлади.
Пребиотик тушунчаси
Пребиотик деб инсоннинг ингичка ичагида яшаб, ҳазм бўлмайдиган ва сўрилиб кетмайдиган моддаларга айтилади. Бундай тарифни Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилоти берган ва бутун дунёда қабул қилинган. Демак, пребиотиклар инсон организмида бўлиб, пробиотикларнинг ўсиши ҳамда кўпайишига замин яратиб беради. Бу орқали ичакнинг соғлом микробиотини тўғри ўсишига кўмаклашади.
Улар ҳам айрим озиқ-овқатлар таркибида мавжуд бўлади ва маҳсулотнинг қоғозчасида (этикетка) ёзиб қўйилади. Масалан, сут маҳсулотлари, маккажўхори, кукунлар, нон, пиёз, саримсоқ пиёз, фасол, нўхат, банан ва ҳоказо.
Қуйидагиларни пребиотиклар тоифасига киритишимиз мумкин:
— олигофруктоза;
— инулин;
— галактоолигосахаридлар;
— парааминобензой кислота;
— пантотенат кальций;
— лактулоза;
— лактитол;
— кўкрак сутидаги олигосахаридлар;
— истеъмол толалари (клетчатка);
— сувўтлари, хамиртуруш, сабзи, картошка, гуруч, ошқовов ва саримсоқ экстрактлари;
— ксилит;
— раффиноза;
— сорбит;
— ксилобиоза;
— пектиналар;
— декстрин;
— хитозан;
— валин;
— вргинин;
— глутамин кислота;
— глутатион;
— убихинон;
— каротиноиды;
— А, Е ва С витаминлар;
— селен;
— эйкозапентаен кислота;
— лектиналар.
Ушбу моддаларнинг ҳаммаси биологик фаол қўшимчалар ҳамда дори воситаларини тайёрлашда ишлатилади. Бундан ташқари, пребиотикларни тайёр озиқ-аовқатларга ҳам кўшиш мумкин. Кўриб турганингиздек, уларнинг ишлатилиш кўлами ва фойдасини англаш қийин эмас.